Current track

Title

Artist

Background

Rock Vremeplov

Scheduled on

Rock 00:00 23:59

Tagged as:
BR Rock Vremeplov vas vodi kroz muzicku scenu ex-yu od 60' do 90'.

Formiranje jugoslovenske rokenrol scene se dešava šezdesetih godina dvadesetog veka, a do njenog omasovljavanja i velike popularnosti dolazi sedamdesetihih, da bi nastavila da se širi i grana tokom svih godina postojanja SFRJ. Jugoslovenska subkultura koja je nastala unutar srednje klase sa sopstvenim specifičnim kulturološkim, političkim i socijalnim konceptima se oslikala na muzičku scenu tog vremena.

Za razliku od svetske rok scene, prvobitni domaći rok tekstovi se nisu bavili političkim problemima i klasnim sukobima u državi već su imali prepoznatljiv vizuelni i muzički identitet koji se odnosio na mladalačka maštanja, snove o uspehu kao i generacijske probleme.

Da bi se moglo govoriti o jugoslovenskoj, a potom i o hrvatskoj rokenrol sceni u potpunosti, potrebno je najpre izneti par činjenica koje su bitno uticale na razvoj, a onda i na masovno širenje alternativne i rok scene u bivšoj Jugoslaviji.

Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija nije bila zemlja Istočnog bloka već jedna od osnivača Pokreta nesvrstanih, te samim tim daleko progresivnija i otvorenija uticajima Zapada nego što su to bile ostale komunističke zemlje. U prilog ovome ide i činjenica da je SFRJ bila jedina komunistička zemlja koja je učestvovala na Pesmi Evrovizije, 1961. godine.

Otvorenost ka zapadnoj kulturi je krucijalna kada govorimo o nastanku i počecima jugoslovenske rokenrol scene, koja je u potpunosti inspirisana američkim izvođačima klasičnog roka, kao i ostalih podvrsta roka. Ovde se pre svega misli na Elvisa Prislija, Čaka Berija, Badija Holija, Bila Hejlija kao i mnogih drugih.

Može se reći da su na prostoru bivše Jugoslavije postojala, uslovno rečeno, dva smera u rok muzici: kantri pop rok (country pop rock), miks narodnog melosa s univerzalnim rok stilom, i zapadni, najčešće angloamerički rok, tradicija u domaćoj autorskoj interpretaciji.

Mnogi tvrde da je prva napisana rok pesma u Hrvatskoj ”’Svi trče oko Sue”’, hrvatska obrada rok klasika ”’Run around Sue”’ od Diona DiMuccija iz 1961. godine, koja je snimljena i objavljena u jesen 1962. od strane zagrebačkog benda Bijele strijele. Drugi smatraju da je to ipak bila pesma o ”Osmijehu” Grupe 220, koju je komponovao njihov lider Drago Mlinarec, najpre snimljene u decembru 1966. za Radio Zagreb, a zatim ponovo u martu 1967. Naravno, prvi talas rokenrola krenuo je znatno ranije, krajem pedesetihih, ali prvi hrvatski zvanični rok sastavi, tzv. VIS-ovi, osnivaju se početkom šezdesetihih, među kojima su bili i pomenuti bend Bijele strijele.

Početak jugoslovenske rok scene je obeležen osnivanjem i radom brojnih bendova i samostalnih izvođača, od kojih su za Hrvatsku i to vreme najznačajniji Crveni koralji, nastali 1962. godine u Zagrebu, Delfini, nastali 1963. godine u Splitu, Josipa Lisac i naravno Karlo Metikoš, u svetu poznat kao Matt Collins, koji je globalno gledano bio najpoznatiji izvođač tog vremena i velika evropska zvezda. Njegovo ime vezuje se za sam početak rok muzike, iako je njegovo prvo opredeljenje bila džez muzika.

Sledeća decenija je obeležena širenjem i grananjem rok scene na razne podžanrove, poput hard-roka, progresivnog roka, panka, art-roka, džeza, bluza i drugih. Ovo je najplodonosniji period bivšeg jugoslovenskog roka koji donosi veliki broj izvođača kao i ljubitelja ove subkulture. Neki od najvažnijih bendova u Hrvatskoj sedamdesetih godina uključuju Azru, Atomsko Sklonište, Film, Haustor, Parni Valjak, Prljavo Kazalište, Aerodrom, Time, Paraf i mnoge druge.

Što se tiče pank rok scene u SFRJ, ona se formira u kasnim sedamdesetim, i to pod uticajem pre svega engleskih pank bendova, The Sex Pistols, The Clash, The Damned i drugih, ali i američkih: The Stooges, Ramones, New York Dolls…

Sam pank pokret je potrebno posebno izdvojiti, jer u svojoj suštini postoji kao antiteza ustaljenim političkim, socijalnim i ekonomskim principima društva, te je njegov razvitak posebno zanimljiv u komunističkoj Jugoslaviji. Neki od najvažnijih pank-rok bendova u Hrvatskoj su Paraf, nastao u Rijeci krajem 1977. godine, kao i Kud Idijoti, nastali početkom osamdesetih, odnosno 1981. u Puli.

New wave, odnosno novi talas kao muzički pravac se razvija u Jugoslaviji tokom kasnih sedamdesetih. Iako je politički sistem u Jugoslaviji i u ovo vreme bio jednopartijski, oseća se promena svesti i raspoloženja jugoslovenskog društva, koje postaje otvorenije i kritičnije, sa slobodnijim shvatanjima i ukusima. Koliko su se te promene osećale u društvu govori i činjenica da je vlast u Jugoslaviji bila oštrija prema muzici u ovo vreme. Iako ne eksplicitno, ovo se ostvaruje kroz osnivanje takozvane Komisije za šund, čiji je posao zapravo bio da većinu pesama sa kritičnim tekstovima društva i politike deklariše kao šund. Ovo je naravno rezultiralo većim cenama albuma u prodaji.

Što se konkretno novog talasa u Hrvatskoj tiče, bitnu ulogu odigralo je i (ponovno) osnivanje nedeljenih novina Polet, koje su bile novine Saveza socijalističke omladine Hrvatske, i najveće medijsko glasilo o panku i novom talasu.

Novi talas ne samo da je jedno od najplodnijih razdoblja u hrvatskoj muzici, nego i jedan od najvećih pokreta u kulturi i umetnosti. Iako se pretežno svi pripadnici novog talasa svrstavaju pod isti termin, zapravo se radi o vrlo različitim stilovima, od panka pa sve do art-roka. Ono što im je bilo zajedničko jeste originalnost i kreativnost koju su uneli u tadašnju rok scenu, te su se tako i Zagreb i Beograd, kao i ostali veći gradovi u Jugoslaviji lako mogli meriti sa ostatkom sveta. To je bio fenomen koji se nikad više nije ponovio.

Najpoznatiji hrvatski bendovi novog talasa bili su Azra, Haustor, Film i Prljavo kazalište.

Sve do pojave panka i novog talasa glavna tema tekstova je uglavnom bila ljubav, i to na način koji se nije posebno razlikovao od onoga u zabavnoj muzici, a sa pojavom novog talasa tekstovi dobijaju novu širinu i kompleksnost koja se nije uklapala u tadašnje socijalne, kulturološke i političke norme. Tako je već pomenuta tzv. Komisija za šund dodelila etiketu šunda Prljavom kazalištu kao i ostalim slično orijentisanim bendovima.

Sa pojavom Azre 1977. dolazi do jednog od najblistavijih momenata u istoriji hrvatske muzike. Zasluge za ovaj rad svakako pripadaju Branimiru Džoniju Štuliću koji je ujedno bio i pevač i glavni kompozitor. Godine 1979. jedan deo grupe se odvaja i formira novi bend (Jura Stublić – Film). Ta se promena vidi u stihovima debitanske pesme Azre – Balkan (“brijem bradu i brkove da ličim na Pankrte…”).

Sa druge strane, Jura Stublić i ostali članovi grupe Film razvijaju svoj jedinstveni stil u okviru novovalne muzike, čime postaju inspiracija mladim bendovima, te se svrstavaju u jedan od najuticajnijih zagrebačkih rok grupa.

Važno je istaći Darka Rundeka i Haustor koji se smatraju jednim od stilski najoriginalnijih bendova novog talasa. Saradnja Darka Rundeka i Srđana Sachera činila je specifičnu kombinaciju teatra i roka, sa uticajem regea.

Takođe jedan od pionira novog talasa jeste i Parni valjak koji je u početku bio zanemaren od strane kritike. Međutim sa izlaskom albuma “Gradske priče” i naročito “Vruće igre”, Parni valjak konačno dobija priznanje koje zaslužuje.

U početku pankerski orijentisani, bend Prljavo kazalište 1980. sa izlaskom drugog albuma “Crno-bijeli svijet”, okreće se više ka pop zvuku, te dobija i širi krug publike i veću popularnost.

Kada govorimo o muzičkim producentima tadašnjeg doba, važno je spomenuti i Huseina Hasanafendića, pomoću koga se veoma uspešno plasiraju novi radovi Haustora, kao i drugih manje poznatih bendova.

Krajem osamdesetih i početkom devedestih hrvatska muzička scena počinje da biva prava industrija, proizvodeći veoma popularne bendove, koji postaju pravi mali svetovi za sebe.


Read more